Zašto u nekim zemljama članicama EU kapitalizam funkcioniše a u nekima ne

ekonomska-analiza-zasto-u-njemackoj-kapitalizam-funkcionira-a-u-hrvatskoj-ne_104_6187Nemačka, najveća ekonomija Evropske unije oduvek je poznata kao simbol odgovornosti, neprikosnovene radne etike i produktivnosti, a nemački ekonomski model percipira se kao model koji bi trebalo da bude uzor “rastrošnim” i neučinkovitim perifernim ekonomijama Europske unije poput Hrvatske, Grčke, Španije i Italije.

Ovako oblikovano razmišljanje najčešće je sastavni deo većine zapažanja i analiza koje rezultate nemačkog ekonomskog čuda ne stavljaju u istorijski kontekst, kao ni u kontekst strukturnog okvira evropske monetarne unije.

Svako ko je imao bilo kakav doticaj sa ekonomijom susreo se s pojmom neoliberalizam, ali ako ne živite u Nemačkoj mala je verovatnoća da ste se susreli s pojmom ordoliberalizam. Ordoliberalizam je nemačka varijanta neoliberalizma koja ističe ulogu države u osiguravanju punog teoretskog potencijala slobodnog tržišta. U tom smislu reč je o ideologiji slobodnog tržišta koja se ponešto razlikuje od Austrijske škole ekonomije. Austrijanci zagovoraju pristup tržišne samoregulacije te u kontekstu trenutne krize smatraju da je bilo kakva državna intervencija nepoželjna dok ordoliberali smatraju da je država odgovorna za krizu budući da nije osigurala dovoljnu slobodu tržišnog takmičenja, ali je državna intervencija u vreme krize nužna kako ne bi došlo do eskalacije i velikog privrednog pada koji bi rezultirao depresijom.

Na razvoj dominantnih nemačkih ekonomskih škola velik uticaj imala je hiperinflacija iz dvadesetih godina prošlog veka i era nacizma koja je usledila nakon toga. Čak i u razdoblju nakon Drugog svetskog rata u kojem je većina kapitalističkih ekonomija implementirala kejnezijansku politiku koja je uključivala visok stepen javne potrošnje i visoke zaposlenosti, Nemačka je svoj rast temeljila na relativno nižem nivou javne potrošnje i slaboj valuti pomoću koje je ostvarivala rast izvoza. Nemačka je eksperimentisala sa tradicionalnijim kejnezijanskim pristupom u šezdesetim godinama prošlog veka (Zakon o stabilnosti i rastu iz 1967.), ali zadnju reč uvek je imala “svemoćna” Bundesbanka koja je naglasak stavljala na stabilnost cena i ograničenje deficita.

Rušenje Berlinskog zida, privatizacija i Hartzove reforme

Loši rezultati njemačke ekonomije u smislu ekonomskog rasta i rasta zaposlenosti u deceniji nakon ujedinjenja postavili su temelje za politiku Agende 2010 koju se smatra odgovornom za uspešne rezultate nemačke ekonomije. Nemački BDP u razdoblju od 1991. do 2003. rastao je za otprilike 18 posto što je otprilike u pola manje u odnosu na rast ostvaren u Velikoj Britaniji (oko 35 posto) i Holandiji (oko 34 posto) u istom razdoblju.

Posmatrano kroz prizmu ekonomskih rezultata, rušenje Berlinskog zida nije imalo pozitivan uticaj na ekonomiju Nemačke. Tadašnji kancelar Helmut Kol doneo je odluku da se valuta u Istočnoj Nemačkoj menja za zajedničku valutu u razmeri 1:1; reč je o potezu koji je značajno precenio vrednost istočnonjemačke valute te pridoneo rastu inflacije. Loši ekonomski rezultati Nemačke nakon ujedinjenja najčešće se pripisuju Istočnoj Nemačkoj koja se predstavljala kao “neproduktivni teret” nemačke ekonomije, ali u to vreme BDP Istočne Nemačke iznosio je svega 10 posto BDP-a Zapadne Nemačke.

Privatizaciju istočnonemačkih državnih preduzeća provela je novoutemeljena državna agencija Treuhandanstalt koja je u razdoblju 1990-1994 prodala nešto više od 8 thiljada državnih preduzeća privatnim investitorima i kompanijama većinom iz Zapadne Nemačke i inostranstva. U trenutku kada je agencija preuzela upravljanje državnom imovinom Istočne Nemačke, procenjena vrednost imovine iznosila je između 200 i 600 milijardi (zapadnih) nemačkih maraka, a nakon prodaje 85 posto preduzeća i nekretnina prihodovala je samo 44 milijarde maraka. Nakon sprovedene privatizacije i gašenja Treuhandstalta, agencija je imala deficit od oko 250 milijardi nemačkih maraka.

Mnogi privatni investitori iz Zapadne Nemačke optuženi su za prevaru u procesu privatizacije i gotovo svakodnevno izbijali su razni skandali vezani uz kupovinu državnih preduzeća i nekretnina. Jedan od poznatijih slučajeva je onaj preduzetnika iz zapadnonemačkog grada Göppingena koji je u vrlo kratkom vremenu kupio 18 preduzeća iz Istočne Nemačke, a potom je uhapšen zbog izvlačenja sredstava koja je koristio za spašavanje svog biznisa sa auto-delovima. Šteta nastala podmićivanjem i mutnim poslovima vezanim uz privatizaciju državnih preduzeća u Istočnoj Nemačkoj procenjena je na 3 milijarde nemačkih maraka.

Ujedinjenje Istočne i Zapadne Nemačke povećalo je broj radne snage za otprilike trećinu od koje mnogi nisu imali adekvatni nivo osposobljenosti za učestvovanje na slobodnom tržištu stoga je u tom razdoblju u Nemačkoj implementirana aktivna politika osposobljavanja radne snage za tržište rada koja se temeljila na poslovima u javnom sektoru što je imalo uticaj na rast deficita budžeta. Nova radna snaga pojačala je ukupnu ekonomsku aktivnost te je tako kapacitet i sposobnost nemačke ekonomije da apsorbuje rast dovedena do krajnjih granica.

Nemačka stopa inflacije nakon ujedinjenja rasla je brže nego u ostalim evropskim zemljama što je dovelo do intervencije Bundesbanke u obliku povećanja kamatnih stopa. Uz stabilnu, ali relativno slabiju valutu u odnosu na ekonomije u okruženju te smanjenu stopu inflacije (zahvaljujući intervenciji Bundesbanke) Nemačka se našla u prednosti u odnosu na trgovinske partnere u susedstvu. Da bi u to vreme ostali konkurentni, nemački trgovinski partneri morali su spustiti vlastitu stopu inflacije u odnosu na nemačku što je tada zahtevalo oštre rezove u domaćoj potrošnji te mogući put ka recesiji na što nijedna od zemalja u okruženju nije bila spremna. Manipulisanje kursom nemačke marke osiguralo je visoki nivo kompetitivnosti nemačkog izvoza i može se reći da je jedan od razloga zbog kojeg se Nemačka prometnula u izvoznu velesilu. Međutim, razdoblje 1993-1999 u kojem se istovremeno sprovodila kombinacija restriktivne monetarne i fiskalne politike karakteriše se kao najlošije razdoblje nemačke ekonomije u kontekstu ostvarenog rasta.

Nemačka ekonomija mnogo više izvozi nego što uvozi, ali premalo potsiče domaću potrošnju zbog čega joj je krajem 2013. u polugodišnjem izvještaju upućena oštra kritika od strane američkog Treasury Departmenta. U izvještaju se kritikuje anemična stopa rasta domaće potražnje i nemačka zavisnost o izvozu koja onemogućava uspostavljanje ravnoteže, i to u vreme kad mnoge zemlje euro zone moraju ozbiljno rezati potražnju i suzbijati uvoz kako bi pripremile prilagodjavanje. Reč je o strategiji koju isto tako koristi i Kina i zbog koje je takođe često izložena kritikama od strane SAD-a. Kina  štiti vlastitu ekonomiju manipulisanjem kursa yuana u odnosu na dolar uglavnom ograničavanjem potrošnje u dolarima vlastitih izvoznih kompanija. Umesto potrošnje, od izvoznika u Kini se zahteva da dolare menjaju za domaću valutu u kineskoj centralnoj banci koja ih potom troši za otkup američkih državnih obveznica umesto američkih proizvoda.

U trenutku kada je Nemačka izgubila moć nad kontrolom kursne politike potpisivanjem ulaska u europsku monetarnu uniju morala je manipulisati sa drugim varijablama “troškova” kako bi i dalje ostala konukurentna stoga je implementirala tzv. Hartzove reforme kojima je fleksibilizirala radno zakonodavstvo. Reč je o integralnom delu nemačke ekonomske politike poznatije pod nazivom Agenda 2010 koja slovi za najveću intervenciju u radno zakonodavstvo od Drugog svetskog rata. Hartzove reforme započele su 2003., a zadnja u nizu Hartz IV sprovedena je u siječnju 2005.

Nakon uvođenja Hartzovih reformi, u Nemačkoj je došlo do drastičnog pada postotka stalno zaposlenih, a povećan je postotak zapošljavanja preko privatnih agencija te dolazi do porasta broja tzv. midi i mini poslova. Mini posao je radni odnos u kojem je poslodavac oslobođen plaćanja uobičajenih doprinosa poput poreza i zdravstvenog osiguranja u kojem od 2013. maksimalna plata iznosi 450 eura. Pri tome treba naglasiti da je trenutno u Nemačkoj svaki peti radnik (20% zaposlenih) zaposlen na miniposlu, a dve trećine zaposlenih osim mini posla nema nikakav drugi posao.

“Odgovorni” poverioci i “neodgovorni” dužnici

U godinama pre krize (do decembra 2009.) nemačke banke su prema podacima Banke za međunarodna poravnanja (Bank for International Settlements) plasirale kredite u vrednosti od 704 milijarde eura Grčkoj, Irskoj, Italiji, Portugalu i Španiji. Reč je o iznosu koji uveliko premašuje kapital nemačkih banaka, drugim rečima nemačke banke su pozajmile više novca nego što su imale (rastrošnih dužnika nema bez neodgovornih poverioca).

U trenutku kada je Evropska unija zajedno sa Evropskom centralnom bankom uskočila radi spašavanja zemalja periferije, nemačkim bankama je omogućeno da svoj kapital vrate natrag u zemlju porijekla. Saniranjem posrnulih dužnika, sanirali su i nemačke banke (kao uostalom i nemačke poreske obveznike koji bi morali rekapitalizovati te banke da im dug zemalja periferije kojem su se neodgovorno izložili nije vraćen). No, za razliku od pomoći periferiji koja je ispregovarana i uslovljena merama štednje i smanjivanjem deficita proračuna, pomoć nemačkim bankama došla je automatizmom jer to je način na koji funkcioniše evropski monetarni sistem (dužnicima pregovori, poveriocima automatizam).

Kada su nemačke banke povukle svoj novac iz Grčke, ostale centralne banke unutar euro zone su kolektivno nadoknadile povučena sredstva plasiranjem kreditâ Grčkoj centralnoj banci. Odliv novca iz bilo koje zemlje automatski nadoknađuju sve centralne banke euro zone u obliku zajmova njenoj centralnoj banci. Stoga su se nakon toga u bilansu Bundesbanke umesto potraživanja prema Grčkoj pojavila potraživanja prema zemljama euro zone. Za razliku od potraživanja privatnih banaka, potraživanja Bundesbanke samo su delom nemačka odgovornost. Taj deo iznosi 18 %, koliko iznosi i udeo Bundesbanke u ECB-u. Ukratko, rizik koji su preuzimale nemačke banke na periferiji Europe sada je raspoređen na poreske obveznike europske monetarne unije.

Pre nego što su nemačke banke povukle svoja sredstva rizikovale su velike gubitke ukoliko bi Grčka napustila euro zonu. Ukoliko bi se dogodilo da Grčka napusti euro zonu, a za njom još nekoliko članica s periferije, to bi doslovce izbrisalo veliku većinu kapitala koji poseduju nemačke banke. Dugoročno gledano, raspad monetarne unije bi imao vrlo negativan učinak na nemačku ekonomiju jer bi devalvacija koja bi potom usledila u zemljama koje bi izašle iz euro zone bitno poskupila nemačke proizvode i tako smanjila njemački izvoz.

Za odlične rezultate nemačke ekonomije mnogo je više zaslužna zajednička valuta nego nemačka konkurentnost. U prilog tome govore podaci o trgovinskom bilansu Nemačke sa zemljama periferije (Španija, Italija, Grčka, Irska, Portugal) pre i posle uvođenja eura. Nemačka je 1997. godine imala trgovinski deficit dok su Italija i Irska imale značajan trgovinski suficit koji je nakon 2001. značajno pao dok je u isto vreme nemački otišao u nebesa.

 

Korupcija kao modus operandi kapitalizma
Kad je reč o korupciji, Nemačku i zemlje centra Evrope često percipiramo kao zemlje u kojima je korupcija gotovo u potpunosti iskorenjena. Korupcijske afere u inostranstvu nisu toliko popraćene u domaćim medijima stoga je vrlo lako steći utisak da one u zapadnim zemljama ne postoje.

Jedan od najvećih korupcijskih skandala u Nemačkoj vezan je uz kompaniju Siemens koja se našla na optuženičkoj klupi zbog potplaćivanja državnih činovnika širom sveta prilikom sklapanja poslova i dobivanja javnih poslova. Pre 1999. podmićivanje činovnika u inostranstvu se u Nemačkoj predstavljalo kao “trošak poslovanja” te su se na temelju tog troška ostvarivale porezke olakšice. U razdoblju 2000-2006 otkrivene su Siemensove korupcijske afere vezane uz prodaju elektroenergetske opreme u Italiji, izgradnju telekomunikacijske infrastrukture u Nigeriji, izradu ličnih karti u Argentini itd. No, najunosnije ugovore uz “pristojnu naknadu” Siemens je potpisivao u Grčkoj sa čitavim nizom državnih institucija (od državne željeznice do ministarstva kulture). Kompanija je nakon svega morala da plati 1,6 milijardi dolara kazni u Nemačkoj i SAD-u, a nekoliko bivših radnika još uvek čeka pravosnažne sudske presude.

Siemens nije jedina nemačka kompanija koja je podmićivala grčke državne službenike. Još jedan korupcijski skandal u koji je uključen nemački proizvođač vojne opreme Ferrostal izbio je na površinu 2010. potpisivanjem 2 milijarde eura vrednog ugovora za isporuku četiri podmornice nakon kojeg je uhapšen Akis Tsochadzopoulos, tadašnji grčki ministar odbrane. Njemu je dokazano primanje mita u iznosu od 8 milijona eura, a Ferrostal je kažnjen sa 140 milijuna eura kazne.

Jedan od najvećih svetskih proizvođača kamiona i dizel turbina MAN također je platio kaznu zbog podmićivanja. Presudom nemačkog suda platili su kaznu u iznosu od 221 milijona eura nakon što im je dokazano učešće u koruptivnim radnjama.

Peter Hartz, bivši menadžer Volkswagena, savetnik premijera Schroedera i idejni začetnik reformi nemačkog radnog zakonodavstva osuđen je zbog davanja ilegalnih bonusa predstavnicima radničkog veća u Volkswagenu te plaćanja lažnih provizija i seksualnih usluga na račun kompanije. Hartz je priznao optužbe te je osuđen na dve godine zatvorske kazne koje su potom nagodbom zamenjene za uslovno otpuštanje i novčanu kaznu od 576 hiljada eura.

Bivši glavni direktor Nemačke pošte Klaus Zumwinkel osuđen je 2009. zbog utaje poreza u iznosu od milijon eura na uslovnu kaznu od dve godine. Bes i zgražavanje nemačke javnosti izazvala je činjenica da mu je nakon presude Nemačka pošta isplatila otpremninu u iznosu od 20 milijona eura.

Bivši ministar odbrane Karl Theodor zu Guttenberg početkom 2011. bio je prisiljen da podnese ostavku zbog plagiranja doktorskog rada.

Od nemačkih korupcijskih afera koje su se spominjale u  medijima možda je najzapaženije prošla presuda bivšem predsedniku Bayern Münchena Uliju Hoeneßu koji je nedavno osuđen na tri i po godine zatvora zbog utaje poreza u iznosu od 28,5 milijona eura.

Tavorenje na periferiji

Kada se uzmu u obzir navedene činjenice može se uočiti da korupcija nije pojava koja je karakteristična isključivo za zemlje u tranziciji i zemlje periferiije EU i stoga to ne može biti razlog neuspešnosti nihove ekonomije. Kapitalističke ekonomije periferije integrirane u monetarnu uniju i zajedničko tržište ne mogu se nositi sa superiornim industrijskim regijama i ekonomijama centra poput Nemačke. Iako  nije u euro zoni, srpska ekonomija je zbog vezivanja kursa za euro te uvođenja valutne klauzule na kredite izgubila monetarnu suverenost. Unutar takvog okvira, nemački kapital je uvek konkurentniji i u prednosti zbog tehnološke superiornosti koja osigurava veći stepen profita koji se potom dalje može ulagati u stručno obrazovanje radnika te istraživanje, razvoj i unapređivanje novih tehnologija. Nemački kapital radnicima osigurava relativno siguran i pristojno plaćen posao, iako je sigurnost narušena Hartzovim reformama dok je pristojna plata posledica klasnog kompromisa između nemačkog kapitala i radnikâ budući da rast platâ ne prati rast produktivnosti zbog čega Nemačka i ima problema sa domaćom potrošnjom.

“Rastrošne” zemlje evropske periferije koje “žive na dug” unutar zadanih okvira i strukturnih uslova ne mogu promeniti i nadoknaditi zaostatak za centrom Europe budući da nemaju jednake početne uslove te ne poseduju nikakve instrumente uz pomoć koje bi mogle promeniti odnos snaga. Kamatne stope na kredite (koji su motor i pokretač razvoja u kapitalizmu) u zemljama centra su redovno za nekoliko postotaka manje nego u zemljama periferije što već na samom startu periferne ekonomije stavlja u nepovoljan položaj.  Unutar ovakvih strukturnih okvira zemlje periferije ne posjeduju polugu s kojom bi mogle smanjiti tehnološku zaostalost za Nemačkom uz pomoć koje bi se pretvorile u konkurentnu ekonomiju u kojoj bi se radna mesta temeljila na tehnološkoj renti iz proizvodnje sofisticiranih proizvoda. Zbog toga ne iznenađuje činjenica da Nemci u proseku i efektivno rade manje od Hrvata ili Grka, no to je zato što je nemački kapital produktivniji i ta razlika se u Hrvatskoj pokušava nadoknaditi fleksibilizacijom radnog zakonodavstva i smanjivanjem radničkih plata.

Radnici sa periferije EU mogu raditi i 12 sati dnevno, ali to i dalje neće osigurati veću konkurentnost  proizvoda na evropskom tržištu budući da će oni uvek biti skuplji i zbog toga neće moći pronaći kupce. Zbog kontinuiranog pada izvozne industrijske proizvodnje smanjuje se dotok stranog kapitala, stoga da bi se održao nivo potrošnje koja zadovoljava uslovno rečeno normalne životne potrebe raste potreba za kreditima. No, tu je reč o kreditima koji uglavnom pokrivaju tekuće troškove te kao takvi služe za održavanje ekonomske aktivnosti “na aparatima” te kakve-takve  potrošnje. Gotovo svi kreditni plasmani u zemljama periferije ali i u Srbiji, dolaze od banaka koje su u vlasništvu kapitala poreklom iz centra Europe kojem nije u interesu da kreditira  proizvodnju zemalja periferije koja bi tako postala direktna konkurencija proizvođačima iz evropskog jezgra. Potražnja za potrošačkim kreditima kao i za kreditima kojima bi privatni sektor u periferiji trebalo finansirati proizvodne delatnosti koje stvaraju novu vrednost (građevina, energetika, industrija) i tako pokrenuti gospodarstvo generalno je u slobodnom padu.

Količina kreditnih plasmana u kapitalizmu zavisi o toku poslovnog ciklusa. U vreme krize, plasmani privatnom sektoru se smanjuju zbog smanjene mogućnosti naplate prethodno odobrenih kredita što utiče na sklonost banaka da se izlažu riziku. Smanjivanje kreditnih plasmana uzrokuje pad ekonomske aktivnosti, a posledično i manje poreske prihode te kronični budžetski deficit koji potom finansiraju te iste poslovne banke koje bi trebalo da financiraju privatni sektor. Rast zaduživanja od strane države na taj način utiče na poboljšanje “krvne slike” (poslovnih rezultata) banaka. Poslovnim bankama je mnogo sigurnije da se kod njih zaduži država koja redovno podmiruje svoje obveze (koje porezima iscedi od građana) nego preduzetnik iz privatnog sektora koji započinje delatnost i ulazi na nesigurno tržište.

Smanjivanje deficita i rezanje javne potrošnje

Mere štednje u obliku smanjivanja deficitabudžeta te rezanja javne potrošnje predstavljaju se kao jedini mogući model izlaska iz krize. Međutim, kada se govori o rezanju javnih troškova onda se obično ukidaju troškovi prevoza profesorima, dodaci na plate u zdravstvu i školstvu, subvencije za prevoz učenicima, subvencije za školske knjige, asistenti u nastavi za decu sa invaliditetom, prestaje se finansirati imunološki zavod i sl.

Političke strukture na vrhu piramide povezane s krupnim kapitalistima sigurno neće prvo sebi rezati prihode. Da li kapitalista, kada upadne u finansijske probleme prvo smanjuje sebi platu ili prvo smanjuje radnicima? Da li političari prvo režu sebi i stranačkim kolegama ili režu onima koji su socijalno slabiji?

O uspešnosti mera štednje možda najbolje govore podaci sa eurostata o stopama nezaposlenosti po evropskim regijama iz 2007. i 2013. Tamno plavom bojom označene su regije sa više od 19.9 posto, svetlo plavom 10.5-19.8 posto, nijanse zelene prema žutoj su manje od 10.5 posto.
Slika 1: Stope nezaposlenosti u europskim regijama u 2007.
Slika 2: Stope nezaposlenosti u europskim regijama u 2013.

25 godina čekanja na dolazak “pravog” kapitalizma učinilo je svoje, zemlja je deindustrijalizovana privatizacijskom pljačkom, nezaposleno je praktično pola milijona ljudi, radnici su sve siromašniji, a dominantna ideologija nas još uvijek uverava da je za sve nas bolje da imamo nesigurnija radna mesta i da radimo više za manje plate. Ali, nije svako na jednak način osetio teret krize kapitalizma. Uprkos šestogodišnjoj ekonomskoj krizi, broj multimilionera neprekidno se povećava.  Prema istraživanju Evropske komisije, Hrvatska je uz Bugarsku i Grčku najsiromašnija zemlja Evropske unije. U Hrvatskoj od 1000 građana njih 209 siromašno. Prema nekim procenama radi se o preko 850.000 ljudi.

Postaje sve jasnije da za izlazak iz ovakve situacije više nisu dovoljna polovična rešenja i kozmetički zahvati.

Prvi korak bilo koje progresivne inicijative i opcije mora biti nacionalizacija bankarskog sektora tj. vraćanje emisije novca u društvene ruke jer privatne banke i njihovo rentijerstvo ugrožava radničku klasu.

Drugi korak je konfiskacija sve zarade i imovine političke i ekonomske elite stečene na kriminalan način tj. privatizacijskom pljačkom. Sve dok se ne pokuca na vrata junacima privatizacijske pljačke koji su danas multimilioneri, te njihovim produženim rukama u Vladi, opštinama i gradovima možemo se pozdraviti sa životom u kojem se može pristojno i dostojanstveno živjeti od svog rada. U ovom trenutku to je ideal koji sanjaju mnogi, a žive malobrojni.( advance.hr -analiza)

Advertisements

One thought on “Zašto u nekim zemljama članicama EU kapitalizam funkcioniše a u nekima ne

  1. Reblogged this on and commented:

    25 godina čekanja na dolazak “pravog” kapitalizma učinilo je svoje, zemlja je deindustrijalizovana privatizacijskom pljačkom, nezaposleno je praktično pola milijona ljudi, radnici su sve siromašniji, a dominantna ideologija nas još uvijek uverava da je za sve nas bolje da imamo nesigurnija radna mesta i da radimo više za manje plate. Ali, nije svako na jednak način osetio teret krize kapitalizma. Uprkos šestogodišnjoj ekonomskoj krizi, broj multimilionera neprekidno se povećava. Prema istraživanju Evropske komisije, Hrvatska je uz Bugarsku i Grčku najsiromašnija zemlja Evropske unije. U Hrvatskoj od 1000 građana njih 209 siromašno. Prema nekim procenama radi se o preko 850.000 ljudi.

    Postaje sve jasnije da za izlazak iz ovakve situacije više nisu dovoljna polovična rešenja i kozmetički zahvati.

    Prvi korak bilo koje progresivne inicijative i opcije mora biti nacionalizacija bankarskog sektora tj. vraćanje emisije novca u društvene ruke jer privatne banke i njihovo rentijerstvo ugrožava radničku klasu.

    Drugi korak je konfiskacija sve zarade i imovine političke i ekonomske elite stečene na kriminalan način tj. privatizacijskom pljačkom. Sve dok se ne pokuca na vrata junacima privatizacijske pljačke koji su danas multimilioneri, te njihovim produženim rukama u Vladi, opštinama i gradovima možemo se pozdraviti sa životom u kojem se može pristojno i dostojanstveno živjeti od svog rada. U ovom trenutku to je ideal koji sanjaju mnogi, a žive malobrojni.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s